Nowy rok zwykle zaczyna się od życzeń: zdrowia, spokoju, stabilizacji. Region zawierciański dostał jednak coś znacznie trwalszego niż szampan i fajerwerki. Prezent systemowy. Strategiczny. Długofalowy. Taki, którego nie da się zwrócić ani odłożyć na półkę. Ministerstwo Klimatu i Środowiska postanowiło bowiem uruchomić procedury uznania lokalnych złóż cynku i ołowiu za… złoża strategiczne.
Brzmi dumnie. Jakby ktoś właśnie przypinał order do mapy Jury Krakowsko-Częstochowskiej.
Strategiczne, czyli czyje?
Na papierze wszystko wygląda elegancko. Złoże strategiczne to – teoretycznie – tylko decyzja administracyjna. Jeszcze nie kopalnia. Jeszcze nie koncesja. Jeszcze nie hałas, zapadliska, odwadnianie i ciężarówki. Jeszcze.
W praktyce to decyzja, która mówi samorządom jedno:
„Planujcie sobie, ile chcecie, ale pamiętajcie – to nie wasz teren. To teren przyszłego interesu państwa.”
Od tej chwili każda działka, każdy plan miejscowy, każda wizja rozwoju turystyki, mieszkalnictwa czy zielonych inwestycji będzie miała nad sobą jedno pytanie:
– A co, jeśli pod spodem jest cynk albo ołów?
Samorząd w nowej roli: statysta strategiczny
Gminy? Oczywiście mogą wyrazić opinię. Grzecznie. W drodze postanowienia. Ale spokojnie – opinia nie jest wiążąca. W tym spektaklu scenariusz napisano w Warszawie, a lokalne władze grają rolę chóru z boku sceny.
Koszty? Oczywiście po stronie samorządów: dokumenty planistyczne, napięcia społeczne, spory z mieszkańcami, lata niepewności.
Zyski? Kilkaset złotych opłaty tu, kilka tysięcy tam. Główny strumień pieniędzy płynie – jak zawsze – do centrum, do Skarbu Państwa lub ministerstwa.
Mieszkańcu, nie ciesz się działką
Najlepszą część prezentu dostali mieszkańcy. Ich nieruchomości formalnie pozostają ich własnością. Formalnie.
W praktyce:
- działki tracą na wartości,
- inwestycje stają się ryzykowne,
- banki i deweloperzy patrzą krzywo,
- a przyszłość terenu kończy się na słowie: „złoże”.
Odszkodowanie? Może kiedyś. Jeśli… Po drodze przez plan miejscowy, sądy i kilka lat nerwów. Bo – jak tłumaczy ministerstwo – ochrona złóż to konstytucyjnie dopuszczalne ograniczenie prawa własności. Od ponad 45 lat. Czyli: przyzwyczajcie się.
Dialog społeczny? Jaki dialog?
Najciekawsze jest to, że cały proces dzieje się z urzędu. Bez debat. Bez lokalnych konsultacji na starcie. Bez pytania regionu, czy woli turystów, uzdrowiska i krajobraz… czy potencjalną kopalnię w perspektywie „kiedyś”.
Najpierw decyzja. Potem informacja. A na końcu – ewentualne protesty. Klasyka.
Kopalni może nie być. Problem już jest
Najbardziej przewrotny element tego prezentu? Nie trzeba nic kopać, żeby wyrządzić szkody.
Wystarczy uznać złoże za strategiczne, by:
- zamrozić rozwój,
- odstraszyć inwestorów,
- wprowadzić wieloletnią niepewność,
- skutecznie wcisnąć region w tryb „poczekalni”.
Bez terminów. Bez gwarancji. Bez planu B.
Podsumowanie noworoczne
Region zawierciański dostał więc prezent idealny:
- niewidzialny,
- niechciany,
- niemożliwy do oddania,
- z długim terminem ważności.
Strategiczny dla państwa.
Problematyczny dla samorządów.
Kłopotliwy dla mieszkańców.
Nowy rok, nowe perspektywy. A pod nimi – cynk, ołów i bardzo dużo znaków zapytania.
Prosto z pisma, będącego odpowiedzią na pytanie Stowarzyszenia „Czy i jakie postępowania zostały wszczęte z urzędu przez Panią Minister Klimatu i Środowiska w sprawie uznania złóż rud metali za strategiczne na terenie RP w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 listopada 2025 r.?”
W okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 listopada 2025 r. zostały wszczęte postępowania
o uznanie następujących złóż rud metali za strategiczne:
A. złoża rud miedzi:
1) Nowa Sól – RM 19783,
2) Niecka Grodziecka – RM35,
3) Bytom Odrzański – RM 5239,
4) Głogów – RM 6437,
5) Mozów – RM 20467,
6) Retków – RM 6751,
7) Retków-Grodziszcze – RM 20858,
8) Sulmierzyce-Północ – RM 20097,
9) Wartowice – RM 32,
10) Żary – RM 19587,
B. złoża rud cynku i ołowiu:
1) Zawiercie I – RC 13,
2) Zawiercie 3 – RC 17226,
3) Pomorzany – RC 4,
4) Siewierz – RC 5628,
5) Sikorka – RC 10,
6) Gołuchowice – RC12,
7) Laski – RC 5,
8) Laski 1 – RC19628,
9) Myszków – RP 12286,
C. pozostałe:
1) Grochów – MG 111,
2) Szklary 1 – RN 17219,
3) Szklary-Szklana Góra – RN 1179,
4) Szklary-Wzgórza Koźmickie – RN 1180,
5) Szklary-Wzgórza Siodłowe – RN 1181,
6) Udryń – RZ 213,
7) Krzemianka – RZ 212.
